دلالت تشرف حاج علي بغدادي بر متبرک بودن آب سقاخانه!

[عطف به نامه‌ي 484] تشرف حاج علي بغدادي به محضر امام زمان (عليه‌السلام)، دليل بر متبرک بودن آب سقاخانه‌ي امام رضا (عليه‌السلام) است. /

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
باسمه تعالي

سلام عليکم
در پاسخ به اين استدلال، چند نکته به عرض مي‌رسانم، اميد است موجب روشنگري گردد.

نکته‌ي اول: متن حکايت حاج علي بغدادي از مفاتيح الجنان به نقل از کتاب نجم الثاقب، چنين است: «… گفتم: اي آقاي من سؤال دارم. فرمود: «بپرس!». گفتم: در سال 1269 به زيارت حضرت علي بن موسي الرضا (عليه‌السلام) رفتم در قريه درّود (نيشابور) عربي از عرب‏هاي شروقيّه، که از باديه‌نشينان طرف شرقي نجف اشرف‌اند را ملاقات کردم و او را مهمان نمودم. از او پرسيدم: ولايت حضرت علي بن موسي الرضا (عليه‌السلام) چگونه است؟ گفت: بهشت است، تا امروز پانزده روز است که من از مال مولايم حضرت علي بن موسي الرضا (عليه‌السلام) مي‏خورم، نکير و منکر چه حق دارند در قبر نزد من بيايند و حال آن که گوشت و خون من از طعام آن حضرت روئيده شده. آيا صحيح است؟ آيا علي بن موسي الرضا (عليه‌السلام) مي‏آيد و او را از دست منکر و نکير نجات مي‏دهد؟
فرمود: «آري والله‏! جدّ من ضامن است.»

نکته‌ي دوم: حکايات تشرف، در نزد اهل حديث، از اعتبار روايات برخوردار نيست، لذا واجب و حرام را روي حکايات تشرف بنا نمي‌گذارند ولي از باب قاعده‌ي تسامح در ادله‌ي سنن، برخي مستحباب و مکروهات را از اين حکايات استفاده کرده‌اند.

نکته‌ي سوم: قاعده‌ي عقلي داريم که مي‌گويد: «اذا جاء الاحتمال، بطل الاستدلال» يعني هر گاه در مورد يک چيز، دو احتمال داده شود، استدلال کردن با آن درست نيست. در مورد حکايت حاج علي بغدادي، دو احتمال وجود دارد: يکي اين است که چون آن شخص عرب، از غذاي ميهمان‌سراي حضرت خورده و به قول خودش گوشتش از پذيرايي آن حضرت است عذاب قبر ندارد و احتمال ديگر، اين است که چون زائر آن حضرت بوده، حضرت به زيارتش در قبر خواهند آمد و عذاب قبر نخواهد داشت.
وقتي نتوان از خود متن، به نتيجه رسيد، نيازمند امارات خارجيه خواهيم بود. يعني بايد دليل خارج از متن بيايد و يک طرف را تقويت کرده و ما را از سرگرداني نجات دهد. در اين مثال، مي‌توان براي احتمال دوم، اجمالاً دليل روايت از خارج آورد ولي براي احتمال اول، بنده سراغ ندارم. اگر کسي دليل روايي بر احتمال اول سراغ دارد، بفرمايد تا بررسي سندي و متني کنيم. اگر واقعاً بتوان با روايات معتبر ديگر، اين احتمال را تقويت نمود، که خوردن و آشاميدن از ميهمان‌خانه‌ي حضرت رضا (عليه‌السلام)، موجب نجات از عذاب قبر مي‌شود، به سمت آن خواهيم رفت و از احتمال دوم، دست بر مي‌داريم.
پس اکنون نياز به ارائه‌ي آيه يا روايت معتبر براي تقويت احتمال اول داريم، که بتواند به روشني براي ما اثبات کند اگر کسي چند روزي از غذاي ميهمان‌سراي آن حضرت بخورد و بنوشد، عذاب قبر نخواهد داشت.
اين که عرض کردم اجمالاً دليل روايي بر احتمال دوم داريم، به اين ملاحظه است که در روايتي امام رضا (عليه‌السلام) فرمودند: «مَنْ زَارَنِي عَلَى بُعْدِ دَارِي أَتَيْتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ حَتَّى أُخَلِّصَهُ مِنْ أَهْوَالِهَا إِذَا تَطَايَرَتِ الْکتُبُ يَمِيناً وَ شِمَالًا وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ وَ عِنْدَ الْمِيزَانِ». (من لا يحضره الفقيه، شيخ صدوق، جلد 2، صفحه‌ي 584، باب ثواب زيارة النبي و الأئمة صلوات الله عليهم أجمعين)
ترجمه: هر کس مرا علي رغم دور بودن خانه‌ام زيارت کند، روز قيامت در سه جا به نزدش خواهم آمد تا او را از ترس‌هايش رها سازم؛ آن گاه که نامه‌هاي اعمال به راست و چپ به پرواز درآيد و در نزد صراط و در نزد ميزان.

نکته‌ي چهارم: آنچه در متن سؤال و جواب حاج علي بغدادي آمده، اين است که مي‌گويد: «نکير و منکر چه حق دارند در قبر نزد من بيايند و حال آن که گوشت و خون من از طعام آن حضرت روئيده شده». اگر اين فرض را بپذيريم که خوردن و آشاميدن از ميهمان‌سراي آن حضرت به قدري که موجب روئيدن گوشت و خون شود، مايه‌ي نجات از عذاب قبر است و به همين مناسبت مستحب مي‌باشد، دلالتي بر استحباب نوشيدن از آب سقاخانه‌ي اسماعيل طلايي ندارد. چون با يک ليوان آب، گوشت و خوني ساخته نمي‌شود.
بله اگر در سؤال اين مي‌بود که «من از سقاخانه‌ي حضرت رضا (عليه‌السلام) نوشيدم، پس نکير و منکر چه حقي دارند در قبر نزد من بيايند» مي‌توانستيم اين طرف را احتمال داده و به عنوان يک فرضيه بگيريم و حکم کنيم که «رجاءاً» مي‌توان از آب سقاخانه به عنوان تبرک نوشيد، به اميد اين که ما هم مثل آن عرب، مشمول عنايت خاصه‌ي حضرت رضا (عليه‌السلام) شده و عذاب قبر و نکير و منکر از ما برداشته شود. اما سخن در اين سؤال و جواب، پانزده روز پذيرايي است به نحوي که گوشت و خون توليد شده است.

نتيجه‌گيري: بنده از اين حکايت، با چشم‌پوشي از تمام حواشي آن مانند ضعف سند و منبع، پي به استحباب نوشيدن از سقاخانه‌ي امام رضا (عليه‌السلام) نبردم ولي همچنان جاي بحث، باز است و کسي که اعتراضي دارد، مي‌تواند مطرح سازد تا بررسي کنيم.

موفق باشيد
حاج فردوسي